قالب گچی

هر کارگاه سرامیک، گوشه‌ای دارد که کوهی از قالب‌های قدیمی، لب‌پر شده و فرسوده در آن انباشته شده است. سوالی که ذهن هر تولیدکننده‌ای را قلقلک می‌دهد این است: «آیا می‌توانم این قالب‌ها را خرد کنم، دوباره کلسینه کنم و به عنوان گچ نو استفاده کنم؟» یا «آیا می‌توانم پودر آنها را به عنوان پُرکننده (Filler) در قالب‌های جدید بریزم؟»

پاسخ کوتاه این است: روی کاغذ بله، اما در عمل خیر! در این مقاله تحلیلی از نیکان سرام، می‌خواهیم این “افسانه اقتصادی” را با ترازوی علم مهندسی مواد بسنجیم.

شیمی گچ مرده: چرا مثل روز اول نمی‌شود؟

قالب فرسوده شما، دیگر (نیم‌هیدرات) نیست. تمام آن تبدیل به (دی‌هیدرات) شده است. علاوه بر این، این گچ آلوده به هزاران ماده دیگر است:

  1. نمک‌های دوغاب: سیلیکات سدیم، کربنات‌ها و سولفات‌های جذب شده از دوغاب.
  2. باکتری و قارچ: بقایای مواد آلی که در تخلخل‌های قالب رشد کرده‌اند.
  3. چربی و صابون: اثرات روغن‌های جداکننده.

اگر این گچ را دوباره کلسینه کنید (Recalcination)، ناخالصی‌های نمکی باعث تغییر شدید در زمان گیرش (Setting Time) و انبساط (Expansion) گچ جدید می‌شوند. گچ بازیافتی معمولاً گیرشی غیرقابل پیش‌بینی دارد (یا آنقدر سریع می‌بندد که فرصت ریختن ندارید، یا هرگز سفت نمی‌شود!).

ایده استفاده به عنوان "پُرکننده" (Filler)

برخی فکر می‌کنند اگر پودر گچ کهنه را (بدون پختن) با گچ نو مخلوط کنند، صرفه‌جویی کرده‌اند. این یک فاجعه مهندسی است.

چرا نباید انجام دهید؟

  1. کاهش شدید استحکام: گچ سفت شده (دی‌هیدرات) با آب واکنش نمی‌دهد. وقتی آن را در مخلوط گچ نو می‌ریزید، مثل این است که داخل بتن، به جای سنگدانه، خاک اره بریزید! پیوند کریستالی بین ذرات شکل نمی‌گیرد و قالب نهایی بسیار ترد و شکننده می‌شود.
  2. اختلال در جذب آب: ذرات گچ کهنه قبلاً اشباع شده‌اند و ساختار مویینه خود را از دست داده‌اند. وجود آنها در قالب جدید، یعنی ایجاد “نقاط کور” که آب دوغاب را نمی‌کشند.
  3. تسریع گیرش (Seeding Effect): ذرات گچ کهنه مثل “هسته مرکزی” عمل کرده و باعث می‌شوند گچ نو با سرعت بسیار زیادی دور آنها کریستال ببندد. این کار زمان کارکرد (Working Time) شما را از ۱۰ دقیقه به ۲ دقیقه کاهش می‌دهد!

پس راه حل علمی چیست؟

اگر اصرار به بازیافت دارید، تنها راه اصولی که در کارخانه‌های بزرگ (مثل تولید پنل‌های گچی کناف) انجام می‌شود، این است:

  1. آسیاب میکرونیزه: گچ کهنه باید پودرِ پودر شود.
  2. شستشو: برای حذف نمک‌های سدیم و سیلیکات.
  3. پخت مجدد صنعتی: در اتوکلاو یا کوره با دمای کنترل شده دقیق.

نتیجه: این فرآیند برای یک کارگاه سرامیک کوچک یا متوسط، هزینه‌برتر از خرید گچ نو تمام می‌شود.

بهترین روش "استفاده مجدد" در کارگاه

به جای تلاش برای ساختن قالب از زباله، از قالب‌های شکسته برای کاربردهای دیگر استفاده کنید:

  1. صفحه‌های خشک‌کن (Drying Bats): تکه‌های بزرگ و صاف قالب‌های کهنه، بهترین زیردستی برای خشک کردن گل‌های خیس هستند. آنها رطوبت گل را عالی جذب می‌کنند.
  2. اصلاح خاک باغچه: اگر در منطقه شما خاک رسی و سفت است، پودر گچ (سولفات کلسیم) بهترین اصلاح‌کننده برای پوک کردن خاک کشاورزی است. (البته به شرطی که دوغاب شیمیایی خطرناک در آن نرفته باشد).
  3. مدل‌سازی و تراش: قالب‌های ضایعاتی را می‌توانید برای تمرینِ تراشکاری و ساخت مدل‌های اولیه استفاده کنید.

کلام آخر: ارزان نخرید، گران تمام می‌شود

در صنعت سرامیک، هیچ چیز گران‌تر از “قالب بد” نیست. تلاش برای صرفه‌جویی ۱۰ درصدی در هزینه گچ با بازیافت غیراصولی، می‌تواند منجر به خسارت ۵۰ درصدی در خط تولید (خرابی قطعات، توقف تولید، زبری سطح) شود. به گچ کهنه احترام بگذارید، اما از آن خداحافظی کنید.

منابعی برای مطالعه بیشتر

  1. Murat, M. (1983). “Structure, crystallization and technical properties of calcium sulfate binders”. Tonindustrie-Zeitung.
  2. Gualtieri, M. L., et al. (2007). “Recycling of waste plaster formwork from ceramic industry”. Journal of the European Ceramic Society.
  3. Eurogypsum. (2018). Gypsum-to-Gypsum (GtoG) Project Report
  4. Hansen, T. (n.d.). “Reclaiming Plaster”. Digitalfire

آماده‌اید خط تولید خود را با قالب‌های استاندارد ارتقاء دهید؟

برای مشاهده انواع قالب‌های گچی عمومی نیکان سرام اینجا را مشاهده کنید و برای مشاوره در مورد قالب‌سازی اختصاصی طرح دلخواه شما، با واتساپ ما (09351984600) تماس بگیرید.

بیشتر بخوانید

قالبسازی

عیب‌یابی تخصصی: تشخیص “مک‌های قالب” از “مک‌های دوغاب”

قالبسازی

پروتکل خشک‌کردن قالب‌ها در زمستان: جلوگیری از «شوره زدن» و ترک‌های تنشی

جنگ روانسازها: تاثیر سیلیکات سدیم در برابر روانسازهای آلی بر خوردگی سطح قالب